1 · 拘楼国的教导
dn22:1.1
Evaṁ me sutaṁ—
如是我闻。
dn22:1.2
ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo.
一时,世尊住在拘楼国,拘楼人的名为剑磨瑟昙的市镇。
dn22:1.4
“bhikkhavo”ti.
“比丘们!”
2 · 四念处的目的与内容
dn22:1.7
“Ekāyano ayaṁ, bhikkhave, maggo sattānaṁ visuddhiyā, sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā.
“比丘们,这是使众生清净、超越愁悲、灭没苦忧、获得正道、亲证涅槃的一向之道,即四念处。
dn22:1.8
Katame cattāro?
哪四种?
dn22:1.9
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ,
比丘们,在这里,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:1.10
vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ,
比丘们,在这里,比丘于受随观受而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:1.11
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ,
比丘们,在这里,比丘于心随观心而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:1.12
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
比丘们,在这里,比丘于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
3 · 在呼吸时观察身体
dn22:2.1
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati?
比丘们,比丘怎样于身随观身而住?
dn22:2.2
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
比丘们,在这里,比丘到林野、树下或空屋,结跏趺坐,端正身体,于当前建立念。
dn22:2.3
So satova assasati, satova passasati.
他具念地吸气,具念地呼气。
dn22:2.4
Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti.
吸气长时,他了知:“我吸气长。”呼气长时,他了知:“我呼气长。”
dn22:2.5
Rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti.
吸气短时,他了知:“我吸气短。”呼气短时,他了知:“我呼气短。”
dn22:2.6
‘Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati.
他如此学:“我将感受全身而吸气。”如此学:“我将感受全身而呼气。”
dn22:2.7
‘Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
他如此学:“我将使身行寂止而吸气。”如此学:“我将使身行寂止而呼气。”
dn22:2.8
Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho bhamakāro vā bhamakārantevāsī vā dīghaṁ vā añchanto ‘dīghaṁ añchāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā añchanto ‘rassaṁ añchāmī’ti pajānāti;
比丘们,譬如熟练的旋工或旋工学徒,长牵引时了知:“我长牵引。”短牵引时了知:“我短牵引。”
dn22:2.9
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti.
同样,比丘们,比丘吸气长时了知:“我吸气长。”呼气长时了知:“我呼气长。”吸气短时了知:“我吸气短。”呼气短时了知:“我呼气短。”
dn22:2.10
‘Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
他这样学:“感受全身而吸气”;这样学:“感受全身而呼气”;这样学:“平息身行而吸气”;这样学:“平息身行而呼气”。
比丘怎样持续观察身体?
比丘来到林野、树下或空屋,结跏趺坐,端正身体,确立并保持对当下身心的观察。他在吸气时保持观察,在呼气时保持观察。
深深吸气时,他清楚知道自己吸得深;深深呼气时,也清楚知道自己呼得深。
浅浅吸气时,他清楚知道自己吸得浅;浅浅呼气时,也清楚知道自己呼得浅。
他这样练习:吸气时,体验整个身体;呼气时,也体验整个身体。
他这样练习:吸气时,平息身体的造作;呼气时,也平息身体的造作。
好比熟练的旋工或他的学徒,拉得长时清楚知道自己拉得长,拉得短时清楚知道自己拉得短。
比丘也这样清楚知道自己的吸气和呼气是深还是浅。
他这样练习:吸气时,体验整个身体;呼气时,也体验整个身体。
他这样练习:吸气时,平息身体的造作;呼气时,也平息身体的造作。
4 · 观察身体的内外与生灭
dn22:2.11
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati.
如此,他于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。
dn22:2.12
Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.
或于身随观生起之法而住,或于身随观灭去之法而住,或于身随观生灭之法而住。
dn22:2.13
‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有身”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:2.14
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
5 · 身体的姿势
dn22:3.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā ‘gacchāmī’ti pajānāti, ṭhito vā ‘ṭhitomhī’ti pajānāti, nisinno vā ‘nisinnomhī’ti pajānāti, sayāno vā ‘sayānomhī’ti pajānāti,
又,比丘们,比丘行走时了知:“我行走。”站立时了知:“我站立。”坐着时了知:“我坐着。”躺卧时了知:“我躺卧。”
dn22:3.2
yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānāti.
他的身体怎样安置,他就怎样了知。
dn22:3.3
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati.
如此,他于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。
dn22:3.4
Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.
或于身随观生起之法而住,或于身随观灭去之法而住,或于身随观生灭之法而住。
dn22:3.5
‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有身”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:3.6
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,行走、站立、坐着、躺卧时,他都清楚知道自己正在做什么。身体处于什么姿势,他就清楚知道那种姿势。
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
6 · 日常活动中的清楚知道
dn22:4.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
又,比丘们,比丘前进、返回时正知而行;前瞻、旁顾时正知而行;屈伸时正知而行;持僧伽梨、钵、衣时正知而行;吃、喝、嚼、尝时正知而行;大小便时正知而行;行、住、坐、睡、醒、语、默时正知而行。
dn22:4.2
Iti ajjhattaṁ vā …pe…
这样,他于内……
dn22:4.3
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,
前行或返回,
向前看或向旁看,
弯曲或伸展身体,
拿着外衣、钵和僧衣,
吃、喝、嚼、尝,
大小便,以及
行走、站立、坐着、睡眠、醒来、说话或沉默时,他都清楚知道整体状态。
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
7 · 身体的组成
dn22:5.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
又,比丘们,比丘审察此身,从脚底往上,从发顶往下,以皮肤为边界,充满种种不净:
dn22:5.2
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco, maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ, hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ, antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ, pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo, assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.
“此身中有发、毛、爪、齿、皮、肉、筋、骨、骨髓、肾、心、肝、膈、脾、肺、肠、肠系膜、胃中物、粪、胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪、泪、油脂、唾液、鼻涕、关节液、尿。”
dn22:5.3
Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi pūrā nānāvihitassa dhaññassa, seyyathidaṁ—sālīnaṁ vīhīnaṁ muggānaṁ māsānaṁ tilānaṁ taṇḍulānaṁ. Tamenaṁ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya: ‘ime sālī, ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulā’ti.
比丘们,譬如两端开口的袋子,装满种种谷物,即稻、谷、绿豆、黑豆、芝麻、米。有眼力的人打开它审察:“这是稻,这是谷,这是绿豆,这是黑豆,这是芝麻,这是米。”
dn22:5.4
Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:
同样,比丘们,比丘审察此身,从脚底往上,从发顶往下,以皮肤为边界,充满种种不净:
dn22:5.5
‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… muttan’ti.
“此身中有发、毛……尿。”
dn22:5.6
Iti ajjhattaṁ vā …pe…
这样,他于内……
dn22:5.7
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,他仔细查看这副身体,从脚底到头顶,以皮肤包裹,里面装着许多不洁净的东西:
“身体里有头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤、
肉、筋、骨头、骨髓、肾、
心脏、肝、膈膜、脾、肺、
肠、肠系膜、胃里的食物、粪便、胆汁、
痰、脓、血、汗、脂肪、
眼泪、油脂、唾液、鼻涕、关节液、
尿液。”
就像一个两头开口的袋子,装着稻、谷、绿豆、黑豆、芝麻和米。
一个看得清楚的人打开袋子,一样样认清里面装的是什么。
比丘就这样仔细查看身体里那些不洁净的成分:
“身体里有头发、体毛……尿液。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
8 · 四种基本要素
dn22:6.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:
又,比丘们,比丘依界审察此身,如其所处,如其所置:
dn22:6.3
Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṁ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa;
比丘们,譬如熟练的屠牛者或其学徒,杀牛之后,将它分割成块,坐在四衢道口。
dn22:6.4
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:
同样,比丘们,比丘依界审察此身,如其所处,如其所置:
dn22:6.6
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…
如此,他于内身随观身而住……
dn22:6.7
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,不论身体处于什么位置、什么姿势,他都从构成它的基本要素来查看:“这身体中有以下基本性质:
坚硬、固体等性质;
湿润、液体等性质;
温热、冷热变化的性质;
流动、推动等性质。”
好比熟练的屠牛者或学徒,把牛宰杀后分成一块块,坐在十字路口。
比丘也这样,不论身体处于什么位置、什么姿势,都从构成它的基本要素来查看:“这身体中有以下基本性质:
坚硬、固体等性质;
湿润、液体等性质;
温热、冷热变化的性质;
流动、推动等性质。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
9 · 遗体的腐败
dn22:7.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ ekāhamataṁ vā dvīhamataṁ vā tīhamataṁ vā uddhumātakaṁ vinīlakaṁ vipubbakajātaṁ.
又,比丘们,比丘若见弃于墓地的尸体,死去一日、二日或三日,膨胀、青瘀、脓烂。
dn22:7.2
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
他以此比照自己的身体:
dn22:7.3
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
“此身也是如此之法,也将如此,不能超越如此。”
dn22:7.4
Iti ajjhattaṁ vā …pe…
这样,他于内……
dn22:7.5
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,假如他看见墓地里被丢弃的遗体,死了一天、两天或三天,已经肿胀、变色、腐烂流脓。他用眼前的遗体来对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
10 · 遗体被啃食
dn22:8.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ kākehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā khajjamānaṁ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṁ.
又,比丘们,比丘若见弃于墓地的尸体,被乌鸦、鹰、秃鹫、鹭、狗、虎、豹、豺或种种虫类啄食。
dn22:8.2
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
他以此比照自己的身体:
dn22:8.3
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
“此身也是如此之法,也将如此,不能超越如此。”
dn22:8.4
Iti ajjhattaṁ vā …pe…
这样,他于内……
dn22:8.5
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,他看见墓地里的遗体,正被乌鸦、鹰、秃鹫、鹭、狗、老虎、豹子、豺,以及各种虫子啃食。他用眼前的遗体来对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
11 · 血肉消退与骨骸散落
dn22:9.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikasaṅkhalikaṁ samaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
又,比丘们,比丘若见弃于墓地的尸体,骨骸尚有血肉,筋相连结……
dn22:9.2
Aṭṭhikasaṅkhalikaṁ nimaṁsalohitamakkhitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
骨骸已无肉,涂有血,筋相连结……
dn22:9.3
Aṭṭhikasaṅkhalikaṁ apagatamaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…
骨骸血肉已去,筋相连结……
dn22:9.4
Aṭṭhikāni apagatasambandhāni disā vidisā vikkhittāni, aññena hatthaṭṭhikaṁ aññena pādaṭṭhikaṁ aññena gopphakaṭṭhikaṁ aññena jaṅghaṭṭhikaṁ aññena ūruṭṭhikaṁ aññena kaṭiṭṭhikaṁ aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ.
诸骨已失连结,散落各方;手骨一处,足骨一处,踝骨一处,胫骨一处,股骨一处,腰骨一处,肋骨一处,脊骨一处,肩骨一处,颈骨一处,颌骨一处,齿骨一处,头骨一处。
dn22:9.5
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
他以此比照自己的身体:
dn22:9.6
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
“此身也是如此之法,也将如此,不能超越如此。”
dn22:9.7
Iti ajjhattaṁ vā …pe…
这样,他于内……
dn22:9.8
viharati.
而住。
还有,他看见墓地里的遗骨,仍带着血肉,由筋连在一起。他用眼前的遗骨对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
或已经没有肉,只留着血迹,由筋连在一起。他用眼前的遗骨对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
或血肉都已消失,只剩筋将骨头连在一起。他用眼前的遗骨对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
或骨头已经散开,散落各处:手骨、脚骨、踝骨、胫骨、大腿骨、髋骨、肋骨、脊骨、肩骨、颈骨、颌骨、牙齿和头骨,各在不同的地方。他用眼前的遗体来对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
12 · 白骨与腐朽
dn22:10.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni …pe…
又,比丘们,比丘若见弃于墓地的尸体,诸骨白如螺色……
dn22:10.2
Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe…
诸骨堆积,已逾一年……
dn22:10.3
Aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni.
诸骨腐朽,成为粉末。
dn22:10.4
So imameva kāyaṁ upasaṁharati:
他以此比照自己的身体:
dn22:10.5
‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.
“此身也是如此之法,也将如此,不能超越如此。”
dn22:10.6
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati.
如此,他于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。
dn22:10.7
Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.
或于身随观生起之法而住,或于身随观灭去之法而住,或于身随观生灭之法而住。
dn22:10.8
‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有身”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:10.9
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于身随观身而住。
还有,他看见墓地里的遗骨白得像贝壳。他用眼前的遗骨对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
或骨头堆在一起,已经过了一年。他用眼前的遗骨对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
或骨头已经腐朽,碎成粉末。他用眼前的遗体来对照自己的身体:“这副身体也有同样的性质,也会成为这样,无法避免。”
这样,他持续观察自身的身体,或自身以外的身体,或内外两方面的身体。
他观察身体怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有身体在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察身体的方法。
本段全部词语
13 · 观察感受
dn22:11.1
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati?
比丘们,比丘怎样于受随观受而住?
dn22:11.2
Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受乐受时,了知:“我感受乐受。”
dn22:11.3
Dukkhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受苦受时,了知:“我感受苦受。”
dn22:11.4
Adukkhamasukhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受不苦不乐受时,了知:“我感受不苦不乐受。”
dn22:11.5
Sāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受有物染的乐受时,了知:“我感受有物染的乐受。”
dn22:11.6
Nirāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受无物染的乐受时,了知:“我感受无物染的乐受。”
dn22:11.7
Sāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受有物染的苦受时,了知:“我感受有物染的苦受。”
dn22:11.8
Nirāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受无物染的苦受时,了知:“我感受无物染的苦受。”
dn22:11.9
Sāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受有物染的不苦不乐受时,了知:“我感受有物染的不苦不乐受。”
dn22:11.10
Nirāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
他感受无物染的不苦不乐受时,了知:“我感受无物染的不苦不乐受。”
dn22:11.11
Iti ajjhattaṁ vā vedanāsu vedanānupassī viharati, bahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati.
如此,他于内受随观受而住,或于外受随观受而住,或于内外受随观受而住。
dn22:11.12
Samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, samudayavayadhammānupassī vā vedanāsu viharati.
或于受随观生起之法而住,或于受随观灭去之法而住,或于受随观生灭之法而住。
dn22:11.13
‘Atthi vedanā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有受”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:11.14
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于受随观受而住。
比丘怎样持续观察感受?
感受到舒服的感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到不舒服的感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到既不难受也不舒服的感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与感官欲乐有关的舒服感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与出离感官欲乐有关的舒服感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与感官欲乐有关的难受感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与出离感官欲乐有关的难受感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与感官欲乐有关的中性感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
感受到与出离感官欲乐有关的中性感受时,他就清楚知道自己正有这种感受。
这样,他持续观察自身的感受,或自身以外的感受,或内外两方面的感受。
他观察感受怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有感受在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察感受的方法。
本段全部词语
14 · 观察心的状态
dn22:12.1
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati?
比丘们,比丘怎样于心随观心而住?
dn22:12.2
Idha, bhikkhave, bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知有贪心为“有贪心”。
dn22:12.3
Vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知离贪心为“离贪心”。
dn22:12.4
Sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知有瞋心为“有瞋心”。
dn22:12.5
Vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知离瞋心为“离瞋心”。
dn22:12.6
Samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知有痴心为“有痴心”。
dn22:12.7
Vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知离痴心为“离痴心”。
dn22:12.8
Saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知收缩心为“收缩心”。
dn22:12.9
Vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知散乱心为“散乱心”。
dn22:12.10
Mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti.
他了知广大心为“广大心”。
dn22:12.11
Amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti.
他了知不广大心为“不广大心”。
dn22:12.12
Sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti.
他了知有上心为“有上心”。
dn22:12.13
Anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti.
他了知无上心为“无上心”。
dn22:12.14
Samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知定心为“定心”。
dn22:12.15
Asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知不定心为“不定心”。
dn22:12.16
Vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知解脱心为“解脱心”。
dn22:12.17
Avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
他了知不解脱心为“不解脱心”。
dn22:12.18
Iti ajjhattaṁ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati.
如此,他于内心随观心而住,或于外心随观心而住,或于内外心随观心而住。
dn22:12.19
Samudayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati.
或于心随观生起之法而住,或于心随观灭去之法而住,或于心随观生灭之法而住。
dn22:12.20
‘Atthi cittan’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有心”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:12.21
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati.
比丘们,比丘也如此于心随观心而住。
比丘怎样持续观察心的状态?
心有贪恋时,他清楚知道。
心没有贪恋时,他清楚知道。
心中有反感、排斥时,他清楚知道。
心中没有反感、排斥时,他清楚知道。
心迷乱时,他清楚知道。
心没有迷乱时,他清楚知道。
心收缩时,他清楚知道。
心散乱时,他清楚知道。
心广大时,他清楚知道。
心不广大时,他清楚知道。
心还处在可以进一步超越的状态时,他清楚知道。
心处在不能再超越的状态时,他清楚知道。
心安住时,他清楚知道。
心没有安住时,他清楚知道。
心已从束缚中释放时,他清楚知道。
心还未从束缚中释放时,他清楚知道。
这样,他持续观察自身的心的状态,或自身以外的心的状态,或内外两方面的心的状态。
他观察心的状态怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有心的状态在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这也是持续观察心的状态的方法。
本段全部词语
15 · 五种障碍
dn22:13.1
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati?
比丘们,比丘怎样于法随观法而住?
dn22:13.2
Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu.
比丘们,在这里,比丘于五盖随观法而住。
dn22:13.3
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu?
比丘们,比丘如何于五盖随观法而住?
dn22:13.4
Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
内有欲贪时,他了知:“我内有欲贪。”内无欲贪时,了知:“我内无欲贪。”未生欲贪如何生起,他了知;已生欲贪如何断除,他了知;已断除的欲贪如何未来不再生起,他了知。
dn22:13.5
Santaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ byāpādo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ byāpādo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa byāpādassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa byāpādassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa byāpādassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
内有瞋恚时,他了知:“我内有瞋恚。”内无瞋恚时,了知:“我内无瞋恚。”未生瞋恚如何生起,他了知;已生瞋恚如何断除,他了知;已断除的瞋恚如何未来不再生起,他了知。
dn22:13.6
Santaṁ vā ajjhattaṁ thinamiddhaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ thinamiddhan’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ thinamiddhaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ thinamiddhan’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa thinamiddhassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa thinamiddhassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa thinamiddhassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
内有惛沉睡眠时,他了知:“我内有惛沉睡眠。”内无惛沉睡眠时,了知:“我内无惛沉睡眠。”未生惛沉睡眠如何生起,他了知;已生惛沉睡眠如何断除,他了知;已断除的惛沉睡眠如何未来不再生起,他了知。
dn22:13.7
Santaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccan’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccan’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa uddhaccakukkuccassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa uddhaccakukkuccassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa uddhaccakukkuccassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
内有掉举恶作时,他了知:“我内有掉举恶作。”内无掉举恶作时,了知:“我内无掉举恶作。”未生掉举恶作如何生起,他了知;已生掉举恶作如何断除,他了知;已断除的掉举恶作如何未来不再生起,他了知。
dn22:13.8
Santaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ vicikicchā’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ vicikicchā’ti pajānāti, yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
内有疑时,他了知:“我内有疑。”内无疑时,了知:“我内无疑。”未生疑如何生起,他了知;已生疑如何断除,他了知;已断除的疑如何未来不再生起,他了知。
dn22:13.9
Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati.
如此,他于内法随观法而住,或于外法随观法而住,或于内外法随观法而住。
dn22:13.10
Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.
或于法随观生起之法而住,或于法随观灭去之法而住,或于法随观生灭之法而住。
dn22:13.11
‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有法”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:13.12
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu.
比丘们,比丘也如此于五盖随观法而住。
比丘怎样持续观察细微身心现象?
他从五种遮蔽内心的障碍来作观察。怎样从这五种障碍来作观察?
他逐一观察以下五种障碍:
对感官享受的欲求;
抗拒、敌意;
昏沉与困倦;
躁动、懊悔不安;
疑虑、迟疑不定。
对于每一种障碍,内心有这种障碍时,他知道有;没有时,他知道没有。他也清楚知道它怎样从无到有,怎样将已经出现的它断除,以及怎样使它断除后不再出现。
这样,他持续观察自身的细微身心现象,或自身以外的细微身心现象,或内外两方面的细微身心现象。
他观察细微身心现象怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有细微身心现象在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这就是从五种障碍来持续观察细微身心现象。
16 · 五类身心现象
dn22:14.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu.
又,比丘们,比丘于五取蕴随观法而住。
dn22:14.2
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu?
比丘们,比丘如何于五取蕴随观法而住?
dn22:14.3
Idha, bhikkhave, bhikkhu:
比丘们,在这里,比丘这样观察:
dn22:14.4
‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
“这是色,这是色的生起,这是色的灭没。”
dn22:14.5
iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;
“这是受,这是受的生起,这是受的灭没。”
dn22:14.6
iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;
“这是想,这是想的生起,这是想的灭没。”
dn22:14.7
iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṁ samudayo, iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo,
“这是行,这是行的生起,这是行的灭没。”
dn22:14.8
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti,
“这是识,这是识的生起,这是识的灭没。”
dn22:14.9
iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati.
如此,他于内法随观法而住,或于外法随观法而住,或于内外法随观法而住。
dn22:14.10
Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.
或于法随观生起之法而住,或于法随观灭去之法而住,或于法随观生灭之法而住。
dn22:14.11
‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有法”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:14.12
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu.
比丘们,比丘也如此于五取蕴随观法而住。
还有,他从被抓住不放的五类身心现象来持续观察细微身心现象。怎样从被抓住不放的五类身心现象来作观察?他这样观察:
“这是有形的现象,它这样生起,它这样消逝。”
“这是感受,它这样生起,它这样消逝。”
“这是认知,它这样生起,它这样消逝。”
“这是心理造作,它这样生起,它这样消逝。”
“这是感知,它这样生起,它这样消逝。”
这样,他持续观察自身的细微身心现象,或自身以外的细微身心现象,或内外两方面的细微身心现象。
他观察细微身心现象怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有细微身心现象在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这就是从被抓住不放的五类身心现象来持续观察细微身心现象。
本段全部词语
17 · 六种感官及接触对象
dn22:15.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.
又,比丘们,比丘于六内外处随观法而住。
dn22:15.2
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu?
比丘们,比丘如何于六内外处随观法而住?
dn22:15.3
Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuñca pajānāti, rūpe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知眼,了知色,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.4
Sotañca pajānāti, sadde ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知耳,了知声,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.5
Ghānañca pajānāti, gandhe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知鼻,了知香,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.6
Jivhañca pajānāti, rase ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知舌,了知味,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.7
Kāyañca pajānāti, phoṭṭhabbe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知身,了知触,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.8
Manañca pajānāti, dhamme ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
他了知意,了知法,也了知依此二者而生的结;未生之结如何生起,已生之结如何断除,已断之结如何未来不再生起,他都了知。
dn22:15.9
Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati.
如此,他于内法随观法而住,或于外法随观法而住,或于内外法随观法而住。
dn22:15.10
Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.
或于法随观生起之法而住,或于法随观灭去之法而住,或于法随观生灭之法而住。
dn22:15.11
‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有法”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:15.12
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.
比丘们,比丘也如此于六内外处随观法而住。
还有,他从六种感知能力及其各自的感知对象来持续观察细微身心现象。怎样从六种感知能力及其各自的感知对象来作观察?
他逐一清楚知道以下六种感知能力及其对象:
视觉与形状、颜色;
听觉与声音;
嗅觉与气味;
味觉与味道;
触觉与触觉对象;
心的感知能力与心所认识的对象。
对于其中每一对,他也清楚知道依靠两者而产生的内心束缚,知道这种束缚怎样从无到有,怎样断除,以及断除后怎样不再出现。
这样,他持续观察自身的细微身心现象,或自身以外的细微身心现象,或内外两方面的细微身心现象。
他观察细微身心现象怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有细微身心现象在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这就是从六种感知能力及其各自的感知对象来持续观察细微身心现象。
本段全部词语
18 · 七种觉悟因素
dn22:16.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu.
又,比丘们,比丘于七觉支随观法而住。
dn22:16.2
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu?
比丘们,比丘如何于七觉支随观法而住?
dn22:16.3
Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有念觉支时,他了知:“我内有念觉支。”内无念觉支时,了知:“我内无念觉支。”未生念觉支如何生起,他了知;已生念觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.4
Santaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有择法觉支时,他了知:“我内有择法觉支。”内无择法觉支时,了知:“我内无择法觉支。”未生择法觉支如何生起,他了知;已生择法觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.5
Santaṁ vā ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa vīriyasambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有精进觉支时,他了知:“我内有精进觉支。”内无精进觉支时,了知:“我内无精进觉支。”未生精进觉支如何生起,他了知;已生精进觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.6
Santaṁ vā ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa pītisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有喜觉支时,他了知:“我内有喜觉支。”内无喜觉支时,了知:“我内无喜觉支。”未生喜觉支如何生起,他了知;已生喜觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.7
Santaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa passaddhisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有轻安觉支时,他了知:“我内有轻安觉支。”内无轻安觉支时,了知:“我内无轻安觉支。”未生轻安觉支如何生起,他了知;已生轻安觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.8
Santaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa samādhisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有定觉支时,他了知:“我内有定觉支。”内无定觉支时,了知:“我内无定觉支。”未生定觉支如何生起,他了知;已生定觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.9
Santaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.
内有舍觉支时,他了知:“我内有舍觉支。”内无舍觉支时,了知:“我内无舍觉支。”未生舍觉支如何生起,他了知;已生舍觉支如何修习圆满,他也了知。
dn22:16.10
Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati.
如此,他于内法随观法而住,或于外法随观法而住,或于内外法随观法而住。
dn22:16.11
Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.
或于法随观生起之法而住,或于法随观灭去之法而住,或于法随观生灭之法而住。
dn22:16.12
‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有法”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:16.13
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu.
比丘们,比丘也如此于七觉支随观法而住。
还有,他从有助于彻底解脱的七种因素来持续观察细微身心现象。怎样从有助于彻底解脱的七种因素来作观察?
他逐一观察以下有助于彻底解脱的七种因素:
持续观察与记持;
考察与辨别;
持续修习努力;
喜悦;
身心安宁与轻安;
心的安住;
不偏著与平等观察。
对于每一种因素,内心有这种因素时,他知道有;没有时,他知道没有。他也清楚知道怎样培养出这种因素,以及怎样将它充分发展。
这样,他持续观察自身的细微身心现象,或自身以外的细微身心现象,或内外两方面的细微身心现象。
他观察细微身心现象怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有细微身心现象在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这就是从有助于彻底解脱的七种因素来持续观察细微身心现象。
19 · 四个真相
dn22:17.1
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu.
又,比丘们,比丘于四圣谛随观法而住。
dn22:17.2
Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu?
比丘们,比丘如何于四圣谛随观法而住?
dn22:17.3
Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
比丘们,在这里,比丘如实了知:“这是苦。”如实了知:“这是苦集。”如实了知:“这是苦灭。”如实了知:“这是导向苦灭的修行。”
还有,他从觉悟者所证实的四个真相来持续观察细微身心现象。怎样从觉悟者所证实的四个真相来作观察?
他按实际情况清楚知道:“这是苦,
这是苦的来源,
这是苦的止息,
这是通向苦止息的修行道路。”
本段全部词语
20 · 苦迫包括什么
dn22:18.1
Katamañca, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ?
比丘们,什么是苦圣谛?
dn22:18.2
Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
生是苦,老是苦,死是苦,愁、悲、苦、忧、恼也是苦,与不爱者相会是苦,与所爱者分离是苦,想要却得不到也是苦;简言之,五取蕴是苦。
“什么是苦迫这个真相?出生、衰老、死亡,忧愁、悲叹、身体的痛苦、内心的忧苦、绝望,与不喜欢的人或事物相遇,与喜爱的人或事物分离,想得到却得不到,都是苦迫。概括地说,被执取的五类身心现象就是苦迫。”
本段全部词语
21 · 出生
dn22:18.3
Katamā ca, bhikkhave, jāti?
比丘们,什么是生?
dn22:18.4
Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho,
各各众生在各各众生类中的出生、产生、降入、出现、诸蕴的显现、诸处的获得,
dn22:18.5
ayaṁ vuccati, bhikkhave, jāti.
比丘们,这称为生。
什么是出生?众生在各类众生之中出生、降生、进入生命、成为一个生命,身心各类现象显现出来,获得相应的感知能力,这就叫出生。
本段全部词语
22 · 衰老
dn22:18.6
Katamā ca, bhikkhave, jarā?
比丘们,什么是老?
dn22:18.7
Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko,
各各众生在各各众生类中的衰老、老化、牙齿损坏、头发变白、皮肤起皱、寿命损减、诸根衰熟,
dn22:18.8
ayaṁ vuccati, bhikkhave, jarā.
比丘们,这称为老。
什么是衰老?众生在各类众生之中变老、衰朽,牙齿损坏,头发变白,皮肤起皱,寿命减损,感知能力衰退,这就叫衰老。
本段全部词语
23 · 死亡
dn22:18.9
Katamañca, bhikkhave, maraṇaṁ?
比丘们,什么是死?
dn22:18.10
Yaṁ tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo,
那些有情从各自的有情类别中死亡、殁去、毁坏、消失、命尽、死亡、命终,诸蕴的破坏,尸体的弃置,命根的断绝,
dn22:18.11
idaṁ vuccati, bhikkhave, maraṇaṁ.
比丘们,这称为死。
什么是死亡?众生从各类众生中死去、逝去、消亡、命终,身心各类现象分解,遗下身体,维持生命的能力断绝。这就叫死亡。
本段全部词语
24 · 忧愁
dn22:18.12
Katamo ca, bhikkhave, soko?
比丘们,什么是愁?
dn22:18.13
Yo kho, bhikkhave, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko,
比丘们,遭遇某种灾难、被某种苦法触及者的忧愁、悲伤、悲伤状态、内心忧愁、内心忧伤,
dn22:18.14
ayaṁ vuccati, bhikkhave, soko.
比丘们,这称为愁。
什么是忧愁?遭遇某种损失,或受到某种苦迫打击时,心里忧愁、悲伤,深陷忧愁与悲伤,这就叫忧愁。
本段全部词语
25 · 悲叹
dn22:18.15
Katamo ca, bhikkhave, paridevo?
比丘们,什么是悲?
dn22:18.16
Yo kho, bhikkhave, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ,
比丘们,遭遇某种灾难、被某种苦法触及者的哀号、悲泣、哀号之举、悲泣之举、哀号状态、悲泣状态,
dn22:18.17
ayaṁ vuccati, bhikkhave, paridevo.
比丘们,这称为悲。
什么是悲泣?遭遇某种损失,或受到某种苦迫打击时,哭泣、哀号,不断哭诉、悲叹,这就叫悲泣。
本段全部词语
26 · 身体的痛苦
dn22:18.18
Katamañca, bhikkhave, dukkhaṁ?
比丘们,什么是苦?
dn22:18.19
Yaṁ kho, bhikkhave, kāyikaṁ dukkhaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyasamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ,
比丘们,身体的苦、身体的不适,由身触所生的苦、不适的感受,
dn22:18.20
idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhaṁ.
比丘们,这称为苦。
什么是身体的痛苦?身体上的痛苦和不舒服,由身体接触而生的痛苦、不舒服的感受,这就叫身体的痛苦。
本段全部词语
27 · 内心的忧苦
dn22:18.21
Katamañca, bhikkhave, domanassaṁ?
比丘们,什么是忧?
dn22:18.22
Yaṁ kho, bhikkhave, cetasikaṁ dukkhaṁ cetasikaṁ asātaṁ manosamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ,
比丘们,心的苦、心的不适,由意触所生的苦、不适的感受,
dn22:18.23
idaṁ vuccati, bhikkhave, domanassaṁ.
比丘们,这称为忧。
什么是内心的苦恼?内心的痛苦和不舒服,由心的接触而生的痛苦、不舒服的感受,这就叫内心的苦恼。
本段全部词语
28 · 绝望
dn22:18.24
Katamo ca, bhikkhave, upāyāso?
比丘们,什么是恼?
dn22:18.25
Yo kho, bhikkhave, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ,
比丘们,遭遇某种灾难、被某种苦法触及者的困厄、绝望、困厄状态、绝望状态,
dn22:18.26
ayaṁ vuccati, bhikkhave, upāyāso.
比丘们,这称为恼。
什么是绝望?遭遇某种损失,或受到某种苦迫打击时,深切悲痛、绝望,陷于难以承受的悲痛之中,这就叫绝望。
本段全部词语
29 · 与不喜欢的人事相遇
dn22:18.27
Katamo ca, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho?
比丘们,什么是与不爱者相会之苦?
dn22:18.28
Idha yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā, ye vā panassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukakāmā ayogakkhemakāmā, yā tehi saddhiṁ saṅgati samāgamo samodhānaṁ missībhāvo,
这里,对某人而言,有不愿、不爱、不悦意的色、声、香、味、所触、法;或有希望他不利、不好、不舒适、不安稳的人。与他们相逢、会合、聚合、混合,
dn22:18.29
ayaṁ vuccati, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho.
比丘们,这称为与不爱者相会之苦。
“与不喜欢的人或事物相遇,为什么是苦?不喜欢、不希望遇到的形色、声音、气味、味道、触觉对象、心中现象,或者希望自己受损、受害、不舒适、不得安稳的人,偏偏与自己相遇、聚在一起、无法分开,这就叫与不喜欢的人或事物相遇之苦。”
本段全部词语
30 · 与喜爱的人事分离
dn22:18.30
Katamo ca, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho?
比丘们,什么是与所爱者分离之苦?
dn22:18.31
Idha yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā, ye vā panassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukakāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ñātisālohitā vā, yā tehi saddhiṁ asaṅgati asamāgamo asamodhānaṁ amissībhāvo,
这里,对某人而言,有所愿、所爱、悦意的色、声、香、味、所触、法;或有希望他获益、安好、舒适、安稳的母、父、兄弟、姊妹、朋友、同伴、血缘亲属。与他们不相逢、不相会、不聚合、不混合,
dn22:18.32
ayaṁ vuccati, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho.
比丘们,这称为与所爱者分离之苦。
“与喜爱的人或事物分离,为什么是苦?喜欢、希望接触的形色、声音、气味、味道、触觉对象、心中现象,或者愿自己获益、安好、舒适、安稳的父母、兄弟姊妹、朋友同伴、血缘亲属,却不能相见、相聚、相处,这就叫与喜爱的人或事物分离之苦。”
本段全部词语
31 · 想得到却得不到
dn22:18.33
Katamañca, bhikkhave, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ?
比丘们,什么是想要却得不到之苦?
dn22:18.34
Jātidhammānaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati:
比丘们,有生法的众生会生起这样的欲望:
dn22:18.35
‘aho vata mayaṁ na jātidhammā assāma, na ca vata no jāti āgaccheyyā’ti.
“愿我们没有生法,愿生不来到我们这里。”
dn22:18.36
Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ,
但这不能凭欲望获得。
dn22:18.37
idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ.
这也是所欲不得也是苦。
dn22:18.38
Jarādhammānaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati:
比丘们,以老为法的有情生起这样的愿望:
dn22:18.39
‘aho vata mayaṁ na jarādhammā assāma, na ca vata no jarā āgaccheyyā’ti.
但愿我们不以老为法,但愿老不来到我们这里。
dn22:18.40
Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ, idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ.
然而,这不能由愿望得到;这也是想要却得不到之苦。
dn22:18.41
Byādhidhammānaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati ‘aho vata mayaṁ na byādhidhammā assāma, na ca vata no byādhi āgaccheyyā’ti.
比丘们,以病为法的有情生起这样的愿望:“但愿我们不以病为法,但愿病不来到我们这里。”
dn22:18.42
Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ, idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ.
然而,这不能由愿望得到;这也是想要却得不到之苦。
dn22:18.43
Maraṇadhammānaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati ‘aho vata mayaṁ na maraṇadhammā assāma, na ca vata no maraṇaṁ āgaccheyyā’ti.
比丘们,以死为法的有情生起这样的愿望:“但愿我们不以死为法,但愿死不来到我们这里。”
dn22:18.44
Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ, idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ.
然而,这不能由愿望得到;这也是想要却得不到之苦。
dn22:18.45
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati ‘aho vata mayaṁ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma, na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā āgaccheyyun’ti.
比丘们,以愁、悲、苦、忧、恼为法的有情生起这样的愿望:“但愿我们不以愁、悲、苦、忧、恼为法,但愿愁、悲、苦、忧、恼不来到我们这里。”
dn22:18.46
Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ,
但这不能凭欲望获得。
dn22:18.47
idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ.
这也是所欲不得也是苦。
什么是想得到却得不到所带来的苦迫?
不能免于出生的众生,会希望:“但愿我们不再出生,不再经历出生。”然而,这并不能只靠愿望得到。
不能免于衰老的众生,会希望:“但愿我们不再衰老,不再经历衰老。”这也不能只靠愿望得到。
不能免于疾病的众生,会希望:“但愿我们不再生病,不再经历疾病。”这也不能只靠愿望得到。
不能免于死亡的众生,会希望:“但愿我们不再死亡,不再经历死亡。”这也不能只靠愿望得到。
不能免于忧愁、悲泣、身体的痛苦、内心的苦恼和绝望的众生,会希望:“但愿我们不再忧愁、悲泣,不再经历身体的痛苦、内心的苦恼和绝望。”这也不能只靠愿望得到。
这些就是想得到却得不到所带来的苦迫。
本段全部词语
32 · 被执取的五类身心现象
dn22:18.49
Seyyathidaṁ—rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.
也就是色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。
dn22:18.51
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.
比丘们,这称为苦圣谛。
33 · 苦迫怎样生起
dn22:19.1
Katamañca, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ?
比丘们,什么是苦集圣谛?
dn22:19.2
Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—
就是这导致再有、伴随喜贪、于处处欢喜的渴爱,也就是:
dn22:19.3
kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā.
欲爱、有爱、无有爱。
dn22:19.4
Sā kho panesā, bhikkhave, taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisati?
比丘们,这渴爱生起时在哪里生起,住着时在哪里住着?
dn22:19.5
Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
世间可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
dn22:19.6
Kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ?
世间什么是可爱、可喜之处?
“什么是苦迫生起的真相?就是使生存再次延续、伴随喜爱与染着、到处寻求满足的内心渴求:
对感官享受的渴求,
对成为某种存在的渴求,
以及对不再存在的渴求。
这种渴求在哪里生起,在哪里盘踞?世间被当作令人喜爱、令人愉悦的地方,就是它生起和盘踞之处。哪些是这样的地方?”
本段全部词语
34 · 焦渴的落脚处:六种感官
dn22:19.7
Cakkhu loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
眼在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
dn22:19.8
Sotaṁ loke …pe…
耳在世间……
dn22:19.9
ghānaṁ loke …
鼻在世间……
dn22:19.10
jivhā loke …
舌在世间……
dn22:19.11
kāyo loke …
身在世间……
dn22:19.12
mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
意在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
35 · 焦渴的落脚处:六类接触对象
dn22:19.13
Rūpā loke …
色在世间……
dn22:19.14
saddā loke …
声在世间……
dn22:19.15
gandhā loke …
香在世间……
dn22:19.16
rasā loke …
味在世间……
dn22:19.17
phoṭṭhabbā loke …
所触在世间……
dn22:19.18
dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中的现象,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
36 · 焦渴的落脚处:六种了知
dn22:19.19
Cakkhuviññāṇaṁ loke …
眼识在世间……
dn22:19.20
sotaviññāṇaṁ loke …
耳识在世间……
dn22:19.21
ghānaviññāṇaṁ loke …
鼻识在世间……
dn22:19.22
jivhāviññāṇaṁ loke …
舌识在世间……
dn22:19.23
kāyaviññāṇaṁ loke …
身识在世间……
dn22:19.24
manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
意识在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
37 · 焦渴的落脚处:六种接触
dn22:19.25
Cakkhusamphasso loke …
眼触在世间……
dn22:19.26
sotasamphasso loke …
耳触在世间……
dn22:19.27
ghānasamphasso loke …
鼻触在世间……
dn22:19.28
jivhāsamphasso loke …
舌触在世间……
dn22:19.29
kāyasamphasso loke …
身触在世间……
dn22:19.30
manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
意触在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“视觉接触、听觉接触、嗅觉接触、味觉接触、触觉接触,以及心对对象的接触,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
38 · 焦渴的落脚处:接触所生的感受
dn22:19.31
Cakkhusamphassajā vedanā loke …
眼触所生受在世间……
dn22:19.32
sotasamphassajā vedanā loke …
耳触所生受在世间……
dn22:19.33
ghānasamphassajā vedanā loke …
鼻触所生受在世间……
dn22:19.34
jivhāsamphassajā vedanā loke …
舌触所生受在世间……
dn22:19.35
kāyasamphassajā vedanā loke …
身触所生受在世间……
dn22:19.36
manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
意触所生受在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“由视觉接触、听觉接触、嗅觉接触、味觉接触、触觉接触,以及心对对象的接触而生起的各种感受,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
39 · 焦渴的落脚处:对对象的认知
dn22:19.37
Rūpasaññā loke …
色想在世间……
dn22:19.38
saddasaññā loke …
声想在世间……
dn22:19.39
gandhasaññā loke …
香想在世间……
dn22:19.40
rasasaññā loke …
味想在世间……
dn22:19.41
phoṭṭhabbasaññā loke …
所触想在世间……
dn22:19.42
dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法想在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的认知,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
40 · 焦渴的落脚处:对对象的意向
dn22:19.43
Rūpasañcetanā loke …
色思在世间……
dn22:19.44
saddasañcetanā loke …
声思在世间……
dn22:19.45
gandhasañcetanā loke …
香思在世间……
dn22:19.46
rasasañcetanā loke …
味思在世间……
dn22:19.47
phoṭṭhabbasañcetanā loke …
所触思在世间……
dn22:19.48
dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法思在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“朝向形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的意向,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
41 · 焦渴的落脚处:对对象的渴求
dn22:19.49
Rūpataṇhā loke …
色爱在世间……
dn22:19.50
saddataṇhā loke …
声爱在世间……
dn22:19.51
gandhataṇhā loke …
香爱在世间……
dn22:19.52
rasataṇhā loke …
味爱在世间……
dn22:19.53
phoṭṭhabbataṇhā loke …
所触爱在世间……
dn22:19.54
dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法爱在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的渴求,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
42 · 焦渴的落脚处:心朝向对象
dn22:19.55
Rūpavitakko loke …
色寻在世间……
dn22:19.56
saddavitakko loke …
声寻在世间……
dn22:19.57
gandhavitakko loke …
香寻在世间……
dn22:19.58
rasavitakko loke …
味寻在世间……
dn22:19.59
phoṭṭhabbavitakko loke …
所触寻在世间……
dn22:19.60
dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法寻在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“心朝向形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的活动,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
43 · 焦渴的落脚处:对对象的审察
dn22:19.61
Rūpavicāro loke …
色伺在世间……
dn22:19.62
saddavicāro loke …
声伺在世间……
dn22:19.63
gandhavicāro loke …
香伺在世间……
dn22:19.64
rasavicāro loke …
味伺在世间……
dn22:19.65
phoṭṭhabbavicāro loke …
所触伺在世间……
dn22:19.66
dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.
法伺在世间是可爱、可喜之处,这渴爱生起时就在此生起,住着时就在此住着。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的审察,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方生起和盘踞。”
本段全部词语
44 · 苦集谛结语
dn22:19.67
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ.
比丘们,这称为苦集圣谛。
45 · 苦迫怎样止息
dn22:20.1
Katamañca, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ?
比丘们,什么是苦灭圣谛?
dn22:20.2
Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.
就是那同一渴爱的无余离染、止灭、舍离、放舍、解脱、无所依著。
dn22:20.3
Sā kho panesā, bhikkhave, taṇhā kattha pahīyamānā pahīyati, kattha nirujjhamānā nirujjhati?
比丘们,这渴爱断除时在哪里断除,止灭时在哪里止灭?
dn22:20.4
Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
世间可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
dn22:20.5
Kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ?
世间什么是可爱、可喜之处?
“什么是苦迫止息的真相?就是那同一种渴求毫无剩余地消退、止息,放弃、放开,从中释放,不再依附。这种渴求在哪里断除,在哪里止息?就在世间那些被当作令人喜爱、令人愉悦的地方。哪些是这样的地方?”
本段全部词语
46 · 焦渴止息之处:六种感官
dn22:20.6
Cakkhu loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
眼在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
dn22:20.7
Sotaṁ loke …pe…
耳在世间……
dn22:20.8
ghānaṁ loke …
鼻在世间……
dn22:20.9
jivhā loke …
舌在世间……
dn22:20.10
kāyo loke …
身在世间……
dn22:20.11
mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
意在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
47 · 焦渴止息之处:六类接触对象
dn22:20.12
Rūpā loke …
色在世间……
dn22:20.13
saddā loke …
声在世间……
dn22:20.14
gandhā loke …
香在世间……
dn22:20.15
rasā loke …
味在世间……
dn22:20.16
phoṭṭhabbā loke …
所触在世间……
dn22:20.17
dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中的现象,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
48 · 焦渴止息之处:六种了知
dn22:20.18
Cakkhuviññāṇaṁ loke …
眼识在世间……
dn22:20.19
sotaviññāṇaṁ loke …
耳识在世间……
dn22:20.20
ghānaviññāṇaṁ loke …
鼻识在世间……
dn22:20.21
jivhāviññāṇaṁ loke …
舌识在世间……
dn22:20.22
kāyaviññāṇaṁ loke …
身识在世间……
dn22:20.23
manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
意识在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
49 · 焦渴止息之处:六种接触
dn22:20.24
Cakkhusamphasso loke …
眼触在世间……
dn22:20.25
sotasamphasso loke …
耳触在世间……
dn22:20.26
ghānasamphasso loke …
鼻触在世间……
dn22:20.27
jivhāsamphasso loke …
舌触在世间……
dn22:20.28
kāyasamphasso loke …
身触在世间……
dn22:20.29
manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
意触在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“视觉接触、听觉接触、嗅觉接触、味觉接触、触觉接触,以及心对对象的接触,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
50 · 焦渴止息之处:接触所生的感受
dn22:20.30
Cakkhusamphassajā vedanā loke …
眼触所生受在世间……
dn22:20.31
sotasamphassajā vedanā loke …
耳触所生受在世间……
dn22:20.32
ghānasamphassajā vedanā loke …
鼻触所生受在世间……
dn22:20.33
jivhāsamphassajā vedanā loke …
舌触所生受在世间……
dn22:20.34
kāyasamphassajā vedanā loke …
身触所生受在世间……
dn22:20.35
manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
意触所生受在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“由视觉接触、听觉接触、嗅觉接触、味觉接触、触觉接触,以及心对对象的接触而生起的各种感受,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
51 · 焦渴止息之处:对对象的认知
dn22:20.36
Rūpasaññā loke …
色想在世间……
dn22:20.37
saddasaññā loke …
声想在世间……
dn22:20.38
gandhasaññā loke …
香想在世间……
dn22:20.39
rasasaññā loke …
味想在世间……
dn22:20.40
phoṭṭhabbasaññā loke …
所触想在世间……
dn22:20.41
dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法想在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的认知,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
52 · 焦渴止息之处:对对象的意向
dn22:20.42
Rūpasañcetanā loke …
色思在世间……
dn22:20.43
saddasañcetanā loke …
声思在世间……
dn22:20.44
gandhasañcetanā loke …
香思在世间……
dn22:20.45
rasasañcetanā loke …
味思在世间……
dn22:20.46
phoṭṭhabbasañcetanā loke …
所触思在世间……
dn22:20.47
dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法思在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“朝向形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的意向,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
53 · 焦渴止息之处:对对象的渴求
dn22:20.48
Rūpataṇhā loke …
色爱在世间……
dn22:20.49
saddataṇhā loke …
声爱在世间……
dn22:20.50
gandhataṇhā loke …
香爱在世间……
dn22:20.51
rasataṇhā loke …
味爱在世间……
dn22:20.52
phoṭṭhabbataṇhā loke …
所触爱在世间……
dn22:20.53
dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法爱在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的渴求,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
54 · 焦渴止息之处:心朝向对象
dn22:20.54
Rūpavitakko loke …
色寻在世间……
dn22:20.55
saddavitakko loke …
声寻在世间……
dn22:20.56
gandhavitakko loke …
香寻在世间……
dn22:20.57
rasavitakko loke …
味寻在世间……
dn22:20.58
phoṭṭhabbavitakko loke …
所触寻在世间……
dn22:20.59
dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法寻在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“心朝向形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的活动,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
55 · 焦渴止息之处:对对象的审察
dn22:20.60
Rūpavicāro loke …
色伺在世间……
dn22:20.61
saddavicāro loke …
声伺在世间……
dn22:20.62
gandhavicāro loke …
香伺在世间……
dn22:20.63
rasavicāro loke …
味伺在世间……
dn22:20.64
phoṭṭhabbavicāro loke …
所触伺在世间……
dn22:20.65
dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.
法伺在世间是可爱、可喜之处,这渴爱断除时就在此断除,止灭时就在此止灭。
“对形色、声音、气味、味道、触觉对象和心中现象的审察,在世间都可能被当作令人喜爱、令人愉悦的。内心的渴求就在这些地方断除和止息。”
本段全部词语
56 · 苦灭谛结语
dn22:20.66
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ.
比丘们,这称为苦灭圣谛。
57 · 通向苦迫止息的道路
dn22:21.1
Katamañca, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ?
比丘们,什么是导向苦灭的行道圣谛?
dn22:21.2
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathidaṁ—
正是这八支圣道,也就是:
dn22:21.3
sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
正见、正志、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。
58 · 正见
dn22:21.5
Yaṁ kho, bhikkhave, dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ.
比丘们,对苦的智、对苦集的智、对苦灭的智、对导向苦灭行道的智,
59 · 正志
60 · 正语
61 · 正业
62 · 正命
dn22:21.17
Idha, bhikkhave, ariyasāvako micchāājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvitaṁ kappeti.
比丘们,这里,圣弟子舍弃邪命,以正命生活。
63 · 正精进
dn22:21.20
Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati;
比丘们,这里,比丘为了使尚未生起的恶不善法不生起,生欲、努力、发起精进、策励其心、勤奋。
dn22:21.21
uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati;
为已生的恶不善法舍断,生起欲、努力、发起精进、策励心、勤奋;
dn22:21.22
anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati;
为未生的善法生起,生起欲、努力、发起精进、策励心、勤奋;
dn22:21.23
uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
为已生的善法住立、不忘失、增长、广大、修习、圆满,生起欲、努力、发起精进、策励心、勤奋;
比丘们,什么是导向圆满解脱的持续努力?
为了使尚未生起、有害于离苦修行的状态不生起,比丘生起意愿,努力修习,激发努力,提起心来,持续用功。
为了断除已经生起、有害于离苦修行的状态,他同样生起意愿,努力修习,激发努力,提起心来,持续用功。
为了培养尚未生起、有益于离苦修行的状态,他生起意愿,努力修习,激发努力,提起心来,持续用功。
为了让已经生起、有益于离苦修行的状态保持、不流失、增长、扩展,修习到成熟,他也生起意愿,努力修习,激发努力,提起心来,持续用功。这就叫导向圆满解脱的持续努力。
64 · 正念
dn22:21.26
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
比丘们,在这里,比丘于身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:21.27
vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
比丘们,在这里,比丘于受随观受而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:21.28
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
比丘们,在这里,比丘于心随观心而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
dn22:21.29
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
比丘们,在这里,比丘于法随观法而住,热诚、正知、具念,调伏对世间的贪忧。
比丘们,什么是导向圆满解脱的持续观察?
比丘持续观察身体,热心用功,清楚知道整体状态,保持观察,除去对世间的贪求和忧苦。
比丘持续观察感受,热心用功,清楚知道整体状态,保持观察,除去对世间的贪求和忧苦。
比丘持续观察心的状态,热心用功,清楚知道整体状态,保持观察,除去对世间的贪求和忧苦。
比丘持续观察细微身心现象,热心用功,清楚知道整体状态,保持观察,除去对世间的贪求和忧苦。
这就叫导向圆满解脱的持续观察。
65 · 正定
dn22:21.32
Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
比丘们,这里,比丘离诸欲、离不善法,有寻有伺,具离生喜乐,进入并住于初禅。
dn22:21.33
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
寻伺平息,内在澄净,心一境,无寻无伺,具定生喜乐,进入第二禅而住;
dn22:21.34
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
喜离染,住于舍,有念、正知,以身感受乐;圣者宣说:“舍、有念、乐住。”他进入并住于第三禅。
dn22:21.35
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
舍弃乐、舍弃苦,内心的喜悦与苦恼也已在此前止息,进入并住于不苦不乐、舍念清净的第四禅。
dn22:21.37
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ.
比丘们,这称为导向苦灭的行道圣谛。
比丘们,什么是导向圆满解脱的心的安住?他远离感官欲乐和有害于离苦与修行的状态,进入并安住在第一禅那:心有所朝向,并加以审察,有由远离所生的喜悦与安乐。
心的朝向与审察平息后,进入并安住在第二禅那:内心澄净,心统一地安住,不再有朝向与审察,有由心的安住所生的喜悦与安乐。
喜悦消退后,他旁观而不偏著,保持持续观察,清楚知道整体状态,身体感受安乐。这正是圣者所说的“旁观而不偏著,保持观察,安乐地住着”。他进入并安住在第三禅那。
放下愉快与痛苦,内心的喜悦与苦恼也已在此前止息,他进入并安住在第四禅那:既不痛苦,也不愉快,心旁观而不偏著,保持清净的觉察。
这就是导向圆满解脱的心的安住,也是通向苦迫止息的道路。
66 · 以四个真相持续观察
dn22:21.38
Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati.
如此,他于内法随观法而住,或于外法随观法而住,或于内外法随观法而住。
dn22:21.39
Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.
或于法随观生起之法而住,或于法随观灭去之法而住,或于法随观生灭之法而住。
dn22:21.40
‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.
或他建立起“有法”之念,仅为智与忆念之量;他无所依而住,不执取世间任何事物。
dn22:21.41
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu.
比丘们,比丘也如此于四圣谛随观法而住。
这样,他持续观察自身的细微身心现象,或自身以外的细微身心现象,或内外两方面的细微身心现象。
他观察细微身心现象怎样生起,怎样灭去,或观察它的生起与灭去。
也可以保持“有细微身心现象在这里”的观察,只是为了清楚地知道,并持续保持这份观察;
内心不依附,不把世间任何事物抓住不放。
这就是从觉悟者所证实的四个真相来持续观察细微身心现象。
本段全部词语
67 · 修习的结果
dn22:22.1
Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya sattavassāni, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ
比丘们,任何人若如此修习这四念处七年,可以期待二果之一:
dn22:22.2
diṭṭheva dhamme aññā; sati vā upādisese anāgāmitā.
于现法究竟知(四果,即阿罗汉果);或有余依而成不还(三果,即不还果)。
dn22:22.3
Tiṭṭhantu, bhikkhave, sattavassāni.
比丘们,且置七年。
dn22:22.4
Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha vassāni …pe…
比丘们,任何人若如此修习这四念处六年……
dn22:22.5
pañca vassāni …
五年……
dn22:22.6
cattāri vassāni …
四年……
dn22:22.7
tīṇi vassāni …
三年……
dn22:22.8
dve vassāni …
二年……
dn22:22.9
ekaṁ vassaṁ …
一年……
dn22:22.10
tiṭṭhatu, bhikkhave, ekaṁ vassaṁ.
比丘们,且置一年。
dn22:22.11
Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya sattamāsāni, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ
比丘们,任何人若如此修习这四念处七个月,可以期待二果之一:
dn22:22.12
diṭṭheva dhamme aññā; sati vā upādisese anāgāmitā.
于现法究竟知(四果,即阿罗汉果);或有余依而成不还(三果,即不还果)。
dn22:22.13
Tiṭṭhantu, bhikkhave, satta māsāni.
比丘们,且置七个月。
dn22:22.14
Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha māsāni …pe…
比丘们,任何人若如此修习这四念处六个月……
dn22:22.15
pañca māsāni …
五个月……
dn22:22.16
cattāri māsāni …
四个月……
dn22:22.17
tīṇi māsāni …
三个月……
dn22:22.18
dve māsāni …
二个月……
dn22:22.19
ekaṁ māsaṁ …
一个月……
dn22:22.20
aḍḍhamāsaṁ …
半个月……
dn22:22.21
tiṭṭhatu, bhikkhave, aḍḍhamāso.
比丘们,且置半个月。
dn22:22.22
Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya sattāhaṁ, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ
比丘们,任何人若如此修习这四念处七日,可以期待二果之一:
dn22:22.23
diṭṭheva dhamme aññā; sati vā upādisese anāgāmitāti.
于现法究竟知(四果,即阿罗汉果);或有余依而成不还(三果,即不还果)。
比丘们,任何人这样修习对四个层次的持续观察七年,都可以期待以下两种结果之一:就在今生达到究竟的体证(四果,即阿罗汉果);如果还有残余的执取,就成为不再返回欲界的人(三果,即不还果)。
且不说七年。这样修习六年、五年、四年、三年、二年或一年,也可以期待这两种结果之一。
且不说一年。这样修习七个月,也可以期待上述两种结果之一。
且不说七个月。这样修习六个月、五个月、四个月、三个月、二个月、一个月或半个月,也可以期待这两种结果之一。
且不说半个月。即使这样修习七天,也可以期待两种结果之一:就在今生达到究竟的体证(四果,即阿罗汉果);如果还有残余的执取,就成为不再返回欲界的人(三果,即不还果)。
本段全部词语
68 · 教导结束
dn22:22.24
Ekāyano ayaṁ, bhikkhave, maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānāti.
“比丘们,这是使众生清净、超越愁悲、灭没苦忧、获得正道、亲证涅槃的一向之道,即四念处。
dn22:22.25
Iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttan”ti.
凡所说的这一切,都是缘此而说。”
dn22:22.26
Idamavoca bhagavā.
世尊说了这些。
dn22:22.27
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
那些比丘欢喜,随喜世尊所说。
“比丘们,对四个层次的持续观察,是一条直达目标的道路:使众生得到净化,超越忧愁与悲叹,消除身体的痛苦和内心的忧苦,走上正道,亲自证得涅槃。我所说的这番话,就是指这些。”世尊说了这些。比丘们听后欢喜,赞同世尊的教导。